Sáng 8-5, HĐND TPHCM phối hợp Trường Đại học Luật TPHCM tổ chức Hội thảo khoa học với chủ đề "Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho TPHCM".
Tăng số lượng ứng viên tranh cử chủ tịch UBNDTại hội thảo, TS Trần Thị Thu Hà, Giảng viên Khoa Luật Hành chính – Nhà nước, Trường Đại học Luật TPHCM trình bày tham luận về chức danh chủ tịch UBND của chính quyền đô thị đặc biệt trong dự thảo Luật Đô thị đặc biệt.
Theo TS Trần Thị Thu Hà, hiện nay, việc hình thành chức danh chủ tịch UBND trong chính quyền đô thị đặc biệt, tức TP Hà Nội, TPHCM tuân theo cách thức chung được quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương.
Hội thảo khoa học "Luật Đô thị đặc biệt - đột phá thể chế cho TPHCM"
Chuyên gia này cho rằng cách thức thành lập chức danh chủ tịch UBND đã và đang được áp dụng chung trên phạm vi toàn quốc không thực sự phù hợp với xu hướng đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền đô thị đặc biệt. Bởi đây là nơi có nhu cầu giải phóng năng lượng, khơi thông mọi nguồn lực vô cùng mạnh mẽ, cần phải được chủ động hơn trong vấn đề lựa chọn và quyết định nhân sự.
Mặt khác, tính cạnh tranh chính trị trong phương thức hình thành chức danh chủ tịch UBND các cấp còn yếu.
Từ đó, TS Trần Thị Thu Hà đề xuất Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt nên đổi mới quy định về cách thức hình thành chức danh chủ tịch UBND cho phù hợp với đặc trưng và yêu cầu của chính quyền đô thị đặc biệt.
Theo đó, nên xác lập phương thức bầu cử trực tiếp chức danh chủ tịch UBND tại các đô thị đặc biệt. "Thay vì tham gia thành lập chức danh chủ tịch UBND một cách gián tiếp thông qua cơ quan đại diện, đông đảo cử tri ở các đô thị đặc biệt sẽ tự tay cầm lá phiếu bầu nên người đứng đầu cơ quan hành chính nhà nước ở địa phương" - TS Trần Thị Thu Hà phân tích.
Ngoài ra, cần tăng số lượng ứng viên tham gia tranh cử chức danh chủ tịch UBND, không nên chỉ giới thiệu một ứng viên để bầu, không có số dư như hiện tại.
TS Trần Thị Thu Hà trình bày tham luận tại Hội thảo
Về nhiệm vụ, quyền hạn, trước hết nên cho phép chủ tịch UBND được hoàn toàn chủ động trong việc lựa chọn, quyết định bổ nhiệm, cách chức các chức danh giám đốc, phó giám đốc sở, cơ quan tương đương sở thay vì tiếp tục duy trì cơ chế phải thông qua việc bầu/bãi miễn ủy viên UBND tại HĐND.
"Điều này là phù hợp với mô hình UBND hoạt động theo chế độ thủ trưởng, góp phần tăng cường sự lãnh đạo, điều hành tập trung của chủ tịch UBND, buộc các cơ quan chuyên môn phải trách nhiệm hơn và kỷ luật hơn dưới áp lực của mối quan hệ "trực thuộc thẳng" với người đứng đầu UBND" - TS Trần Thị Thu Hà nói thêm.
Cùng với việc trao quyền mạnh mẽ cho chủ tịch UBND, Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần quy định cụ thể, minh bạch các phương thức kiểm soát quyền lực đối với việc thực thi nhiệm vụ, quyền hạn của chức danh này.
Dự thảo Luật cần quy định vấn đề "từ chức" đối với chủ tịch UBND như một cơ chế kiểm soát quyền lực mềm nhưng hiệu quả. Trong trường hợp không đạt được các chỉ tiêu phát triển kinh tế - xã hội đã đề ra, hoặc để xảy ra các vấn đề nghiêm trọng, kéo dài mà không có giải pháp khắc phục hiệu quả, chủ tịch UBND phải chủ động nhận trách nhiệm chính trị và từ chức, thay vì chỉ dừng lại ở các hình thức xử lý hành chính mang tính hình thức. Qua đó, cơ chế kiểm soát quyền lực không chỉ dựa vào chế tài pháp lý cứng rắn mà còn được củng cố bằng trách nhiệm chính trị và đạo đức công vụ của người đứng đầu.
Thu thập chữ ký cử tri để bãi miễn chủ tịch UBNDTS Trần Thị Thu Hà đề xuất Dự thảo Luật Đô thị đặc biệt cần đồng thời thiết lập cơ chế cử tri bãi miễn trực tiếp đối với chức danh chủ tịch UBND như một thiết chế kiểm soát quyền lực tương ứng và cần thiết.
Chủ tịch Quốc hội: Sửa Luật Thủ đô cũng là tiền đề để TPHCM xây dựng Luật Đô thị đặc biệtTheo đó, luật nên quy định rõ điều kiện, trình tự và thủ tục để cử tri khởi xướng việc bãi miễn, chẳng hạn thông qua việc thu thập đủ một tỷ lệ chữ ký nhất định của cử tri trên địa bàn; tiếp đến là tổ chức trưng cầu ý dân để quyết định việc miễn nhiệm.
TS Trần Thị Thu Hà nhấn mạnh cơ chế này phải được thiết kế với các tiêu chí minh bạch, chặt chẽ nhằm tránh bị lạm dụng vì mục đích chính trị cục bộ, đồng thời bảo đảm quyền làm chủ thực chất của người dân trong việc "trao quyền và thu hồi quyền".
Việc cử tri có quyền trực tiếp bãi miễn sẽ tạo ra áp lực trách nhiệm thường xuyên và liên tục đối với chủ tịch UBND, buộc người đứng đầu phải duy trì hiệu quả quản trị, giữ gìn uy tín và thực hiện đúng các cam kết trước cử tri, qua đó bổ sung một kênh kiểm soát quyền lực từ xã hội bên cạnh cơ chế giám sát của HĐND và các thiết chế nhà nước khác.
