Như đã thông tin, sau khi xác minh lại hồ sơ, Hạt Kiểm lâm Vườn Quốc gia Côn Đảo (TPHCM) hoàn trả 21 gốc mai nhà cho người dân và tiếp tục tịch thu 21 gốc còn lại do xác định là mai rừng.
Các gốc mai vàng trong vụ việc.
Trước đó, ngày 2-4, trong đợt kiểm tra truy xuất nguồn gốc lâm sản, Hạt Kiểm lâm Vườn Quốc gia Côn Đảo phát hiện ông Đ.V.T (38 tuổi) tàng trữ 42 gốc mai vàng tại một trụ sở cũ. Do ông T. không có hồ sơ lâm sản, Hạt Kiểm lâm đã phạt hành chính 3 triệu đồng về hành vi tàng trữ lâm sản trái phép và ra quyết định tịch thu toàn bộ 42 gốc mai.
Đã nộp phạt 3 triệu đồngQuyết định này lập tức thu hút sự chú ý của dư luận, đặc biệt là giới chơi cây cảnh, về ranh giới giữa mai trồng trong dân (thường giao dịch không hóa đơn) và mai tự nhiên. Trước phản ứng đa chiều, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Côn Đảo đã yêu cầu xác minh lại nguồn gốc số cây nhằm đảm bảo quyền lợi chính đáng cho người dân.
Đến ngày 16-4, ông T. đã nộp biên lai đóng phạt 3 triệu đồng và cung cấp bổ sung tài liệu chứng minh 21 gốc mai được ông mua từ đất liền mang ra đảo. Căn cứ vào hồ sơ này, Hạt Kiểm lâm hoàn trả lại 21 gốc mai hợp pháp cho ông T.
Đối với 21 gốc còn lại, cơ quan chức năng kết luận hình thái cây trùng khớp với đặc điểm mai rừng phân bố tại Côn Đảo, đồng thời phù hợp với các dấu vết bứng gốc để lại trong rừng tự nhiên. Do không có giấy tờ chứng minh nguồn gốc hợp pháp, số cây này được xác định là lâm sản khai thác trái phép và tiếp tục bị tịch thu.
Liên quan đến vụ việc, Ban Quản lý Vườn Quốc gia Côn Đảo khẳng định lực lượng kiểm lâm chỉ xử lý đối với mai rừng hoặc cây cảnh có nguồn gốc từ tự nhiên. Việc sở hữu, mua bán mai nhà, mai vườn hoàn toàn không thuộc phạm vi điều chỉnh của Luật Lâm nghiệp.
Luật sư nói gì?Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trần Thị Thanh Thảo, Giám đốc Công ty Luật TNHH Thảo Trần, cho biết cách xử lý của Hạt Kiểm lâm Vườn Quốc gia Côn Đảo là có căn cứ và phù hợp với quy định pháp luật.
Thứ nhất, theo Điều 9 Luật Lâm nghiệp 2017, nghiêm cấm hành vi tàng trữ, vận chuyển lâm sản không có hồ sơ hợp pháp. Mai vàng thuộc đối tượng quản lý lâm sản, đặc biệt khi nằm trong khu vực rừng đặc dụng như Vườn quốc gia Côn Đảo. Việc yêu cầu người dân phải chứng minh nguồn gốc lâm sản là đúng nguyên tắc quản lý và truy xuất nguồn gốc lâm sản theo Thông tư hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.
Thứ hai, việc xử phạt 3 triệu đồng thuộc khung xử phạt hành chính theo Nghị định 35/2019/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi các nghị định sau này) về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực lâm nghiệp. Mức phạt này ở khung thấp, phù hợp với tính chất vi phạm chưa đến mức truy cứu trách nhiệm hình sự.
Thứ ba, việc cơ quan Kiểm lâm hoàn trả 21 gốc mai sau khi ông T. bổ sung được chứng cứ là thể hiện sự nguyên tắc "nghe dân, xử lý kịp thời" và tôn trọng quyền cung cấp chứng minh của công dân theo Luật Khiếu nại, Tố cáo và Luật Xử lý vi phạm hành chính.
Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nguyên tắc xử lý vi phạm hành chính là cơ quan nhà nước phải chứng minh hành vi vi phạm. Việc phân biệt mai rừng và mai trồng đôi khi cần có cơ sở khoa học rõ ràng (đặc điểm sinh học, vết thương do khai thác, tuổi cây…).
Tóm lại, với tình huống cụ thể này, việc xử lý theo luật lâm nghiệp (xử phạt vi phạm hành chính và tịch thu lâm sản không rõ nguồn gốc) vừa bảo vệ hệ sinh thái rừng đặc dụng Côn Đảo, vừa thể hiện sự điều chỉnh hợp lý khi người dân cung cấp thêm chứng cứ...
